Geen vlaai in Zuid-Limbus

Voor sommige mensen bestaat er geen groter genoegen dan de beklimming van de Cauberg te bekronen met een stuk Limburgse vlaai. Na de helse beproeving voelt men zich als het ware gelouterd en maakt de pijn vrijwel onmiddellijk plaats voor een hemelse smaak op de tong.

Waarschijnlijk heeft de winterse Kouberg in het zuidelijke deel van de Limbus, uitkijkend over de Koudvuurkloof, via de gedachte aan de klim gezorgd voor de associatie met onze zuidelijke provincie. Vandaar ook dat het wat infernalere plaatsje halverwege de Limbus wel Roosteren moest gaan heten.

Samen met het vagevuur vormt de Limbus of het Voorgeborchte een enigszins merkwaardig gebied in het Katholieke hiernamaals. Vlees noch vis, is het gelegen tussen hemel en hel. De hemel is het bestemmingsoord van de gelukzaligen, terwijl de hel plaats biedt aan de verdoemden, de zware zondaars. Het tussengebied was bestemd voor de gelovigen (lees: Rooms-Katholieken) die na boetedoening nog kans maakten op een hemels plekje. Hun zonden waren nu ook weer niet van dien aard dat eeuwige verdoemenis een gerechte straf zou zijn.

Resteerde echter het probleem van wat te doen met lieden van onbesproken gedrag die buiten hun schuld nooit tot de hemel zouden kunnen worden toegelaten? Een verblijf in de hel zou onrechtvaardig zijn en boetedoening in het vagevuur onzinnig. Hiervoor werd de Limbus ingericht, of zou bedacht correcter zijn?

De Limbus was onderverdeeld in twee gebieden: de limbus patrorum en de limbus puerorum. Het eerste was het verblijf van degenen die de pech hadden gehad om vóór Christus geboren te worden, terwijl hun aardse staat van dienst hemelse proporties had gekend. Bedoeld worden de met name Oudtestamentische figuren die vanwege het mislopen van een christelijke doop nooit in aanmerking konden komen voor een hemels toegangspasje. De enige mazzel die ze nog hebben gehad is dat Jezus ze uit de hel heeft weten te bevrijden. De plaats Patrorum in Noord-Limbus aan de Roomse Route wijst hierop.

Het andere gebied, het Puerorum (op de kaart Zuid-Limbus), was bestemd voor kinderen die vóór hun doop al waren overleden. Plaatsjes als Onnozel en Onschuld wijzen hierop. Wat dit gegeven extra schrijnend maakt, is dat deze kinderen vroeger in het hiernumaals ook al buitengesloten werden. Zij mochten tot groot verdriet van hun naasten ook niet op het kerkhof begraven worden, maar kregen letterlijk een plek buiten de muren. Gelukkig heeft paus Benediktus in 2007 het voorgeborchte voor ongedoopte dode kinderen afgeschaft.

Zo bekeken was de Limbus weliswaar geen hels oord vol gruwelijke martelingen, maar zeer zeker ook geen verblijf om naar uit te kijken. Omdat de bewoners nu eenmaal Gods nabijheid werd ontzegd, waren de omstandigheden er nu eenmaal verre van hemels En wie er ondanks alles in slaagde de Kouberg te beklimmen kon vast en zeker niet rekenen op een beloning. Nee, zelfs geen stukje (hemelse) vlaai kon er vanaf in Zuid-Limbus.

(De illustratie is een fragment van de kaart Reformatie en Contrareformatie, te vinden op pagina 166-167 in de Atlas.)

Luilekkerland is om te smullen

Jop Mijwaard heeft eerder geschreven over hoe de kaart-ondergronden tot stand zijn gekomen. Ik wil graag een kijkje geven in productie van de laag daar bovenop.

Neem nu de kaart van Cocagne. Duidelijk is de invloed van de reliëfonderlaag te zien. De bergkam die diagonaal door het Zuid-Oosten loopt en de hoge Spekbergen zijn beeldbepalend.

De namen op de kaart zijn echter om van te smullen en dat leverde voor de hand liggende inspiratie voor de inkleuring. Op bovenstaand plaatje zijn enkele beeldgeheimen openbaar gemaakt. De gebruikte beelden zijn vaak uit het hiernumaals afkomstig. Veel zijn gemaakt in en om mijn huis andere zijn geleend van internet. Voor alle beelden geldt dat ze m.b.v. Photoshop in de kaart-ondergrond zijn verwerkt. Het leverde zware bestanden op van, in dit geval, 205 MB en 54 lagen.

Neem eens de tijd en een loupe om op de kaarten te speuren naar deze details. Er zijn er honderden verwerkt in de hele collectie atlas-kaarten.

Een kijkje aan gene zijde...

... ofwel een blik achter de schermen bij de cartograaf.
Voor het maken van het reliëf in de kaarten - de heuvels, bergen en dalen - is steevast de hulp ingeroepen van het 3D-programma World Machine, een krachtig gereedschap voor het genereren van landschappen. Woeste bergen, glooiende heuvels en onafzienbare vlaktes, ze zijn er allemaal mee te modelleren. Met de ruwe schetsen van de schrijvers in de hand is de cartograaf aan de slag gegaan om deze nieuwe werelden te creeëren.
De afbeelding toont een fragment van de noordkant van de kaart over het Islamitische hiernamaals. De Mushaf-keten, de Koranrug en de berg Kitaab zijn hier zichtbaar.
Het eerste plaatje geeft een beeld in vogelvlucht. Op het middelste plaatje is de ligging van de bergen in het kaartbeeld al goed te onderscheiden, maar hier is nog een voorlopige kleurstelling gebruikt. Het derde plaatje toont het reliëf in de inmiddels verder vormgegeven en ingekleurde kaartondergrond.

Schaalstokken

Het is een goed cartografisch gebruik om bij kaarten een schaalstok af te beelden die een indruk geeft van de afstand tussen twee punten op de kaart. Ook in de Geïllustreerde Atlas van het Hiernamaals heeft elke kaart een schaalstok. Maar ja, wat zijn de afstanden eigenlijk aan gene zijde? Wie de schaalstokken bekijkt, ziet dat er voor elk deel van het hiernamaals andere eenheden gebruikt worden; al deze delen verschillen immers flink van elkaar. Veel schaalstokken geven ook geen absolute afstanden aan, maar relatieve (tijds-)afstanden. In het hiernamaals gelden nu eenmaal andere natuurwetten, die ons begrip niet zelden te boven gaan. Daarom is het vaak niet mogelijk om absolute afstanden weer te geven, eenvoudigweg omdat die een exactheid zouden pretenderen die ontbreekt in het betreffende hiernamaalsdeel. Wèl is het dus mogelijk om met de schaalstok aan te geven hoe lang het - ongeveer - duurt om van punt A naar punt B te komen (mocht er ter plekke al beweging in ruimte en tijd mogelijk zijn - wat lang niet voor ieder deel van het hiernamaals geldt).
Een voorbeeld is de hier afgebeelde schaalstok bij de helleput en Louteringsberg van Dante, pagina 130 en 131 in de atlas. Hieraan is te zien hoeveel triduüms het in de put en op de berg is van punt A naar punt B. Een triduüm is in de rooms-katholieke traditie (en Dante Alighieri was natuurlijk van rooms-katholieke huize) een driedaagse godsvruchtoefening. Dantes reis door het hiernamaals was uiteraard één grote oefening in godsvruchtigheid, dus is het triduüm een mooie eenheid om de afstanden in de helleput en op en rond de Louteringsberg mee aan te geven.

toelichting kaartfragmenten

Deze bijdrage is een test om te kijken of het lukt om goed zichtbare kaartfragmenten af te beelden. Op dit weblog willen we de atlaskaarten aan de hand van zulke fragmenten namelijk inhoudelijk nader toelichten. Cartografen Jop Mijwaard en Onno van Geuns zullen kaartfragmenten ook technisch gaan toelichten; er zitten namelijk interessante elementen in de ondergrond van kaarten verborgen.

Hier een testfragment uit de kaart van het 19de-eeuwse hiernamaals volgens de ziener Swedenborg, dat op pagina 183-193 in de atlas beschreven wordt.



We zien hier vier van de acht nauwe hoofdwegen die vanuit Swedenborgs tijdelijke geestenwereld naar de betere hemeldelen leiden: het Spirituele Spoor, Des Herenweg, de Heilige-Kruislaan en de Rechtschapen Route. Swedenborg heeft deze routes niet zèlf zo genoemd, dat hebben de auteurs van de atlas gedaan om de kaart van de juiste sfeer te voorzien.
De routes tonen een belangrijke vernieuwing in het hiernamaalsdenken van de 18de en 19de eeuw. Onder invloed van de Verlichting was er voor het eerst in de geschiedenis vooruitgang mogelijk in het hiernamaals. Je kwam na de dood niet voor eeuwig op één plek en in één toestand terecht, maar je kon spiritueel vooruit komen en daarmee naar betere delen van het hiernamaals verhuizen. Omgekeerd kon je ook afzakken naar steeds onaangenamere helledelen.

De witte poorten aan het begin van een weg zijn overigens alleen zichtbaar voor degenen die de betreffende route nemen. De icoontjes laten zien dat de routes omzoomd worden door olijfbomen, vruchtbomen, wijnranken en laurierbomen.