DE DUVEL UIT HET DOOSJE

Probeert paus Franciscus een fysiek en verstandelijk beperkte jongeman zijn zegen te geven, wordt er gelijk gesuggereerd dat hij zich te buiten gaat aan exorcisme. Wat is dat toch, die preoccupatie met het kwaad of zo u wil The Dark Side? Overal loert kennelijk het duivelse gevaar en het ergst is natuurlijk het kwaad dat zich van binnenuit meester van je maakt. Omdat het slachtoffer daar zelf niets aan kan doen, lijkt uitdrijving het enig probate bestrijdingsmiddel en zal zeker een kerkvorst als de paus elke gelegenheid te baat nemen om het kwaad op deze manier te lijf te gaan. Tenminste, als we de uitdrijffanclub mogen geloven.

Over de handlangers van het grote Kwaad - Satan of Lucifer in eigen persoon - zullen we het een volgende keer in de Apocriefen hebben. Deze keer (episode 5) richten we onze aandacht op de duivelse zondeval zelf: hoe kon Lucifer zo diep vallen?

Nee, dat kwaad kwam niet onverwacht als een duveltje uit een doosje. Uiteraard zal dit apocriefe relaas de aanhangers van het exorcisme in hun mening bevestigen. Natuurlijk heeft iedereen recht op een eigen overtuiging, maar laat in het vervolg in hemelsnaam die arme Franciscus hier verder buiten.

En gelukkig zijn er ook aardige duivels.

(Tasmaanse duivel in de versie van The Looney Tunes)

ADAM UND EVA: EIN KRIMI IM PARADIESE

Hildegard von Bingen en haar secretaris Volmar.

 

We doen de benedictijnse abdis Hildegard von Bingen (1098 - 1179)  absoluut geen recht door ons specifiek te focussen op haar visioenen. Eigenlijk was ze van alle markten thuis. Wikipedia omschrijft haar veelzijdigheid als volgt: Zij was onder meer actief op het gebied van religie, kosmologie, wetenschappen, filosofie, compositie en muziekbeoefening, poëzie, plantkunde en linguïstiek.

 

Nu waren visioenen als middel om in hogere sferen te komen of zelfs heuse uitstapje naar het hiernamaals zeker bij de geestelijkheid geen uitzondering. We hoeven hierbij alleen maar te denken aan de bizarre reis van ridder Tondalus in zijn gelijknamige visioen. En ook de Goddelijke Komedie van Dante staat in deze buitengewoon fantasierijke traditie.

 

Wat de welhaast psychedelische reis van Hildegard von Bingen opmerkelijk maakte, is dat zij er hierdoor van overtuigd raakte dat Adam en Eva in de Hof van Eden Duits met elkaar gesproken hebben. Althans, volgens een van onze bronnen.

 

Apocrief of niet, dit gegeven prikkelde onze fantasie dermate, dat we het niet konden nalaten om een voorstelling van een dergelijk gesprek te maken. Wat zouden ze tegen elkaar gezegd hebben, op het roemruchte moment met de appel?

 

We hebben ons daarbij sterk laten inspireren door wat voor een groot aantal Nederlanders het eerste, zo niet belangrijkste contact met de Duitse taal is geweest, Derrick. De Krimikenner herkent vast en zeker menig dialoog uit deze serie. Om beschuldigingen van plagiaat of blasfemie uit mystieke kringen of van de kant van krimifans te voorkomen, hebben we de nodige porties steenkoolduits toegevoegd. Let wel: deze dialogen zijn geruime tijd vóór de Jiskefetserie Tampert tot stand gekomen. Tevens zal ook vrij snel blijken waarom dit apocriefe 'geschrift' meer dan terecht nooit de boekversie - het Handboek voor het Hiernamaals uit 2004 - heeft gehaald.

 

Tenslotte willen we - als een soort eerbetoon - graag nog wijzen op de fraaie verfilming van het leven van onze abdis door Margaretha von Trotta uit 2009, met Barbara Sukowa in de hoofdrol.  

 

 





 

Kortom, degenen die nog meer willen proeven van de hemelse sferen van onze Duitse mystica, raden wij ten zeerste aan om eens te speuren en vooral ook te luisteren naar een uitvoering van haar muziekwerken, bijvoorbeeld de Heavenly Revelations (excusez l'allemand), te vinden op het Naxoslabel of anders ongetwijfeld via Youtube (zie O vis aeternitatis) te vinden. Degenen die nog steeds toe zijn aan Adam und Eva klikken nu op de pagina met de Apocriefjes.

 

HENOCH WIST ER ALLES VAN

In het kader van onze apocriefen over Engelen & Duivels deze keer Henoch (de vader van Methusalem), die ook door de samenstellers van de Bijbel apocrief is verklaard. De bovenstaande boekomslag is daarbij weer een mooi voorbeeld van hoe dergelijke verhalen in de huidige tijd goed van pas kunnen komen.

Voor een ieder die naarstig op zoek is naar het Hogere of het Diepere vindt wellicht hierin een manier om daar dichter bij in de buurt te komen. Uiteraard weten allerlei moderne zieners en mystici daar vaak handig op in te springen. En zo kan een cultuurhistorisch interessant onderwerp al heel snel verworden tot quasi-mystiek gewauwel. Arme Henoch!

HELSE BRAAI IN HEMELSE BEWOORDINGEN

(fragment van Lucifer in de Helleput van De Gebroeders van Limburg)

Wees gerust, dit gaat niet over de Zuid-Afrikaanse tour van Nick en Simon en hun koffer vol inspiratie!

Niet lang na de Atlas verscheen er in de Zuid-Afrikaanse Die Burger een recensie die het verdient om nog eens expliciet vermeld te worden. Niet zozeer vanwege de lovende bewoordingen, maar vooral vanwege het schitterende taalgebruik. Bij een eerste lezing was het net of we een belangrijke bron uit een ver verleden aan hadden geboord. Het gaf even het gevoel of de Atlas ooit al eens in het Diets verschenen was.

De aanwezigheid van metrolijnen zou dan echter een anachronisme zijn. Ook zou er sprake zijn van een vreemde loop. Prachtig materiaal voor fantasy a la Het Leisteenskelet van Bernard Kegel of misschien voor fact - hoeveel nachtjes slapen nog voordat de nieuwe Dan Brown verschijnt? - fiction. Zeg maar, Nick en Simon als de bedenkers van het Afrikaans. Kortom, meer iets voor de apocriefen is. Vandaar dat we de recensie aldaar geplaatst hebben en als een soort eerbetoon integraal.

En nu maar hopen dat zij ook in de koffer van Nick en Simon is beland.

DEMONISEREN

In de periode van de Reformatie en de Contrareformatie, toen protestanten en katholieken elkaar op allerlei manieren het leven zuur probeerden te maken, was het natuurlijk ook zaak om het morele gelijk aan zijn kant te krijgen. Het was daarbij niet alleen een kwestie van de interpretatie van de boodschap van God de Vader zelf, van Bijbelexegese. Het ging erom wie De Schepper zelf aan zijn zijde had. Wie de steun van Onze Lieve Heer bezat, kon er vanuit gaan dat zijn tegenstander als vanzelfsprekend zijn ziel en zaligheid aan de duivel had verkocht. Kortom, beide partijen maakten zich letterlijk schuldig aan het demoniseren van de andere partij.

Mooie voorbeelden hiervan uit deze tijd van de godsdienstoorlogen vinden terug op contemporaine spotprenten. Zo zien we op de ene prent de paus in een soort januskop met de duivel. Op de andere prent zien we hoe de grote hervormer Maarten Luther - in de hoedanigheid van een duivelse doedelzak - 'zegt' wat de duivel hem als het ware inblaast.


Overigens hebben we die verheerlijking, respectievelijk demonisering in de Atlas op de kaart van de Reformatie en Contrareformatie in woord en beeld ook als zodanig weergegeven, maar daarover later meer.

In ons apocriefe feuilleton over engelen en duivels gaat onze aandacht deze keer uit naar de duivelse kanten van het hiernamaals.

ANGELS & DEMONS

Wees gerust, dit gaat niet over Dan Brown, al zal menigeen reeds krampen hebben van het reikhalzend uitzien naar zijn nieuwste, Inferno. Met Angel en Demons (2000), beter bekend als Het Bernini Mysterie, begon het grote succes met als (voorlopig) hoogtepunt The Da Vinci Code (2003).

Nee, de engelen en duivels (demonen) maken deel uit van ónze Apocriefen, die wegens plaatsgebrek geen verblijfplaats in de Atlas hebben gekregen. Vanwege hun omvang zullen ze in delen - als een soort feuilleton - bij tijd en wijle onder de aandacht gebracht worden.

The Da Vinci Code werpt een opmerkelijk licht op Het Laatste Avondmaal, zoals ons dat is overgeleverd via het Nieuwe Testament. Het is zonder meer een spannend boek waarin (vermeende) feiten en fictie op tamelijk geloofwaardige wijze met elkaar vermengd worden. Da Vinci Code slaat op het fresco van Leonardo da Vinci in Milaan, waar zowaar Maria Magdalena heimelijk als apostel staat afgebeeld. Voor degene die zich afvraagt hoe dat mogelijk is, verwijzen we graag naar dit boek van Dan Brown. Degenen die meer geïnteresseerd zijn in de (kunst)historische context met voldoende aandacht voor mooie anekdotes en andere weetjes, kunnen terecht bij de Canadese schrijver en kunstcriticus Ross King. Evenals zijn Koepel van Brunelleschi, De hemel van de paus (over Michelangelo en de Sixtijnse kapel)en De omwenteling van Parijs (over de impressionisten) is zijn Leonardo en het laatste avondmaal een absolute aanrader.

Mummies

(The Mummie uit 1932 met in de hoofdrol 'good old' Boris Karloff)

Apocrief of niet, het schijnt zo te zijn dat de papieren zakken van hamburgerketens hun bruine kleur te danken hebben aan Egyptische mummies. In de 19e eeuw ontstond er in de Verenigde Staten een nijpend tekort aan zowel grondstoffen als brandstoffen. Toevallig was dit ook de periode waarin de archeologische schatten van Egypte werden blootgelegd. Nu had niet iedereen oog voor de archeologische waarde van deze artefacten. Met name de massagraven van dierenmummies werden als bulkgoed verscheept om aan de overzijde van de Atlantische oceaan te fungeren als brandstof voor bijvoorbeeld stoomlocomotieven en - jawel - als grondstof voor papier. Zodoende kregen de zakken waarin vlees werd verpakt hun bekende beigebruine kleur. En sterker nog, later werd deze verpakkingskleur zelfs beschouwd als een soort keurmerk van kwaliteitsvlees. En wie kwaliteitsvlees zegt, komt - in de ogen van menig carnivoor - als vanzelf uit bij de hamburger.

Zoals gezegd, misschien een apocrief verhaal met een groot fantasiegehalte. Maar dat neemt niet weg, dat het wel iets heeft. Bijna is het te leuk om niet waar te zijn. Wat natuurlijk ook geldt voor al die verhalen over vloeken van farao's, allesverslindende scarabeeën en last but not least mummies die na duizenden jaren middels mysterieuze spreuken uit de dood herrijzen op zoek naar wraak of gerechtigheid. Horror-Hollywood zou maar een saaie bedoening geweest zijn zonder Oud-Egypte en haar dodencultus.

Oorspronkelijk was in de Atlas een apart Kader opgenomen over Egyptische mummies. Helaas heeft het niet de eindversie gehaald en is daarmee tot onze apocriefen gaan behoren. Of dat al dan niet terecht was, is aan u.